اختلالات شخصیت

نگاهی جامع به الگوهای رفتاری پایدار

اختلالات شخصیت دسته‌ای از شرایط سلامت روان هستند که با الگوهای فکری، احساسی و رفتاری ناسالم و انعطاف‌ناپذیر مشخص می‌شوند. این الگوها به طور قابل توجهی با انتظارات فرهنگی فرد متفاوت بوده و در زمینه‌های مختلف زندگی، از جمله روابط، کار و تحصیل، مشکلاتی ایجاد می‌کنند. درک اختلالات شخصیت و نحوه تأثیر آن‌ها بر زندگی افراد، گامی مهم در جهت افزایش آگاهی و کاهش انگ مرتبط با این شرایط است.
شخصیت چیست و چه زمانی یک الگو به اختلال تبدیل می‌شود؟
شخصیت، مجموعه‌ای از ویژگی‌های پایدار است که نحوه تفکر، احساس و رفتار ما را شکل می‌دهد. این ویژگی‌ها تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و محیطی در طول زمان تکامل می‌یابند. زمانی که این الگوهای شخصیتی به حدی انعطاف‌ناپذیر و ناسازگار شوند که منجر به پریشانی قابل توجه برای فرد یا دیگران شده و عملکرد او را در زمینه‌های مختلف مختل کنند، ممکن است به عنوان اختلال شخصیت تشخیص داده شوند.

دسته‌بندی اصلی اختلالات شخصیت:

بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، اختلالات شخصیت به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
دسته الف (عجیب و غریب): افراد در این دسته اغلب رفتارهای عجیب، غریب یا نامتعارف از خود نشان می‌دهند. این دسته شامل اختلالات زیر است:
 * اختلال شخصیت پارانوئید: افراد مبتلا به این اختلال، بی‌اعتمادی و بدگمانی عمیقی نسبت به دیگران دارند و انگیزه‌های آن‌ها را بدخواهانه تفسیر می‌کنند. آن‌ها اغلب شکاک، محتاط و تدافعی هستند.
 * اختلال شخصیت اسکیزویید: افراد مبتلا به این اختلال، تمایل به انزوا و عدم علاقه به روابط اجتماعی دارند. آن‌ها اغلب سرد، بی‌احساس و نسبت به تحسین یا انتقاد دیگران بی‌تفاوت به نظر می‌رسند.
 * اختلال شخصیت اسکیزوتایپی: افراد مبتلا به این اختلال، الگوهای فکری و ادراکی عجیب و غریب و همچنین ناراحتی حاد در روابط نزدیک دارند. آن‌ها ممکن است باورهای عجیب، تفکر جادویی یا توهمات حسی داشته باشند.
دسته ب (نمایشی و هیجانی): افراد در این دسته اغلب رفتارهای نمایشی، هیجانی، بی‌ثبات و تکانشی از خود نشان می‌دهند. این دسته شامل اختلالات زیر است:
 * اختلال شخصیت ضداجتماعی: افراد مبتلا به این اختلال، الگویی از بی‌توجهی و تجاوز به حقوق دیگران دارند. آن‌ها ممکن است فریبکار، تکانشی، بی‌مسئولیت و فاقد احساس گناه باشند. (توجه: این اختلال گاهی اوقات “جامعه‌ستیزی” نیز نامیده می‌شود.)
 * اختلال شخصیت مرزی: افراد مبتلا به این اختلال، بی‌ثباتی شدیدی در خلق و خو، روابط بین فردی، خودانگاره و تکانشگری دارند. آن‌ها اغلب ترس از طرد شدن، دوره‌های شدید خشم، افسردگی و اضطراب را تجربه می‌کنند.
 * اختلال شخصیت نمایشی: افراد مبتلا به این اختلال، به دنبال توجه بیش از حد از سوی دیگران هستند و احساسات خود را به شکلی اغراق‌آمیز نشان می‌دهند. آن‌ها ممکن است جذاب، فریبنده و به راحتی تحت تأثیر دیگران قرار بگیرند.
 * اختلال شخصیت خودشیفته: افراد مبتلا به این اختلال، احساس خودبزرگ‌بینی، نیاز به تحسین و عدم همدلی با دیگران دارند. آن‌ها ممکن است متکبر، خودخواه و استثمارگر باشند.
دسته ج (مضطرب و ترسو): افراد در این دسته اغلب رفتارهای مضطرب، ترسو و اجتنابی از خود نشان می‌دهند. این دسته شامل اختلالات زیر است:
 * اختلال شخصیت اجتنابی: افراد مبتلا به این اختلال، به دلیل ترس از انتقاد، طرد شدن یا شرمساری، از موقعیت‌های اجتماعی اجتناب می‌کنند. آن‌ها اغلب احساس بی‌کفایتی و حساسیت بیش از حد نسبت به ارزیابی منفی دارند.
 * اختلال شخصیت وابسته: افراد مبتلا به این اختلال، نیاز مفرط به مراقبت دارند و برای تصمیم‌گیری‌های روزمره به دیگران وابسته هستند. آن‌ها اغلب از ابراز مخالفت می‌ترسند و به سختی به تنهایی عمل می‌کنند.
 * اختلال شخصیت وسواسی-جبری: افراد مبتلا به این اختلال، دغدغه نظم، کمال‌گرایی و کنترل ذهنی و بین فردی دارند. آن‌ها ممکن است بیش از حد به جزئیات، قوانین و برنامه‌ها توجه کنند و انعطاف‌پذیری کمی داشته باشند. (توجه: این اختلال با اختلال وسواسی-جبری (OCD) که یک اختلال اضطرابی است، متفاوت است.)

علل و عوامل خطر:
علل دقیق اختلالات شخصیت هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما به نظر می‌رسد ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و رشدی در ایجاد آن‌ها نقش داشته باشد. برخی از عوامل خطر عبارتند از:
 * سابقه خانوادگی اختلالات شخصیت یا سایر اختلالات روانی
 * تجربیات آسیب‌زا در دوران کودکی، مانند سوء استفاده یا غفلت
 * روابط ناپایدار یا آشفته در دوران کودکی
 * مزاج و ویژگی‌های شخصیتی ارثی

تشخیص و درمان:

تشخیص اختلالات شخصیت معمولاً توسط یک متخصص سلامت روان، مانند روانپزشک یا روانشناس، بر اساس ارزیابی جامع شامل مصاحبه بالینی، بررسی سوابق و احتمالاً استفاده از پرسشنامه‌ها انجام می‌شود.
درمان اختلالات شخصیت می‌تواند چالش‌برانگیز باشد زیرا الگوهای رفتاری عمیقاً ریشه دوانده‌اند. با این حال، درمان‌های مختلفی می‌توانند به افراد مبتلا کمک کنند تا علائم خود را مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند. برخی از رویکردهای درمانی رایج عبارتند از:
 * روان‌درمانی (Psychotherapy): انواع مختلف روان‌درمانی، از جمله درمان شناختی-رفتاری (CBT)، درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی (MBT) و درمان طرحواره، می‌توانند به افراد کمک کنند تا الگوهای فکری و رفتاری ناسالم خود را شناسایی کرده و راهبردهای مقابله‌ای سالم‌تری را بیاموزند.
 * دارودرمانی (Medication): در حالی که هیچ داروی خاصی برای درمان اختلالات شخصیت وجود ندارد، داروها ممکن است برای کمک به مدیریت علائم مرتبط مانند افسردگی، اضطراب یا نوسانات خلقی تجویز شوند.
اهمیت آگاهی و حمایت:
افزایش آگاهی عمومی در مورد اختلالات شخصیت و کاهش انگ مرتبط با آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. افراد مبتلا به این اختلالات اغلب با قضاوت و سوء تفاهم مواجه می‌شوند که می‌تواند روند درمان و بهبودی آن‌ها را دشوارتر کند. حمایت خانواده، دوستان و جامعه نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی این افراد دارد.

منابع:
 * انجمن روانپزشکی آمریکا. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (ویرایش پنجم). آرلینگتون، ویرجینیا: انجمن روانپزشکی آمریکا. (متاسفانه لینک مستقیمی به این منبع وجود ندارد زیرا یک کتاب چاپی است.)
 * National Institute of Mental Health. (n.d.). Personality Disorders. Retrieved from https://www.nimh.nih.gov/health/topics/personality-disorders
 * Mayo Clinic. (n.d.). Personality disorders. Retrieved from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/personality-disorders/symptoms-causes/syc-20344603